آفتالموسکوپ به بیان ساده وسیله ای برای معاینه پشت چشم – محلی که به فوندوس شناخته میشود – میباشد. فوندوس محل تراکم اعصاب و عروق چشمی است. افتالموسکوپ همچنین وسیله ای جهت معاینه شبکیه و زجاجیه چشم است. افتالموسکوپ در تشخیص ناراحتیهای عمومی و کلی بدن – و نه فقط چشم – تورم دیسک اپتیک، فشار داخل جمجمه، رتینوپاتی (مخصوصا در افراد مبتلا به دیابت)، پیشبینی موارد تغییرات فشار داخل شبکیه و مغز به کار میرود. عدسیهای داخل آفتالموسکوپ تا حدود پانزده برابر قابلیت بزرگنمایی دارند.
آفتالموسکوپها در دو مدل مستقیم و غیر مستقیم (Indirect) وجود دارند: آفتالموسکوپهای مستقیم کوچک و سبک و دستی هستند که به طور معمول توسط پزشکان مورد استفاده قرار میگیرند.آفتالموسکوپهای غیر مستقیم معمولا بزرگترند که از دو قسمت اصلی منبع نور و عدسی تشکیل میشوند و با توجه به وسعت دید بیشتری که ایجاد میکنند برای معاینات دقیقتر و پیچیده تر، به ویژه شبکیه مورد استفاده قرار میگیرند.
فیزیولوژی آفتالموسکوپ:
در بیماران مبتلا به سردرد، یافتن دیسکهای بینایی متورم یا ادم پاپیلا، علامت کلیدی بوده و نشانه افزایش فشار داخل جمجمه است که به علل مختلفی مانند هیدروسفالی، افزایش فشار داخل جمجمهای خوشخیم یا تومورهای مغزی ایجاد میشوند.
در بیماران مبتلا به دیابت قندی، معاینه مرتب چشم توسط افتالموسکوپ (هر ۶ ماه تا یک سال، یک بار) برای غربالگری و تشخیص زودرس رتینوپاتی دیابتیک که از علل مهم از دست دادن بینایی است، لازم است. این عارضه در مراحل ابتدایی میتواند توسط درمان رتین با لیزر، برطرف شود. در بیماری فشارخون، تغییرات حاصل از آن روی رتین، به طور بسیار نزدیکی، همان تغییرات ایجاد شده روی مغز (که میتواند به حوادث عروقی مغز منتهی شود) را تکرار میکند.
افتالموسکوپ چگونه کار می کند؟
از این وسیله برای مشاهده داخل چشم استفاده می شود. در هنگام استفاده از این وسیله فرد مشاهده کننده می توانند با شخص فاصله ای در حدود یک دست داشته باشد و تصویر معکوس شده توسط یک عدسی محدب مشاهده شود. مهمترین مزیت استفاده از آن، تعیین سلامت رتین و محفظه ویتروس است. با این وسیله معاینه کننده از طریق سوراخ مردمک می تواند سطح شبکیه چشم و اجزای آن را شامل بررسی عروق خونی – دیسک اپتیک یا سر عصب بینایی و ماکولا یا لکه زرد چشم را بررسی کند. به عبارت دیگر با این وسیله بیماریهای سطح خلفی چشم بررسی می شود.
توضیح عملکرد : نور درخشان به درون چشم فرد تابیده میشود و نور بازتابی از شبکیه متمرکز می شود. عدسی چشم بیمار همانند یک ذره بین درونی کار میکند. پزشک می تواند توسط افتالموسکوپ بیشتر ناهنجاری های چشم را تشخیص دهد، زیرا فشار افزایش یافته درون جمجمه (برای مثال به علت تومور مغزی) می تواند تغییر چشمگیری در درون چشم به وجود آورد.
انواع افتالموسکوپ
افتالموسکوپ دارای ۳ نوع مستقیم، غیرمستقیم و Slit-lampاست.
افتالموسکوپ مستقیم از یک نور فلاش کوچک و منبع نور همراه با تعداد زیادی لنز چرخشی که میتواند تا ۱۵ برابر بیشتر، بزرگنمایی داشته باشد تشکیل شده است. از این نمونه، به طور معمول در معاینات رایج پزشکی استفاده میشود. نور مستقیمی از افتالموسکوپ به درون چشم از طریق قرنیه برای دیدن پشت کره چشم، تابانده میشود.
افتالموسکوپ غیر مستقیم ، از یک چراغ که به دور سر بسته میشود و یک لنز که توسط دست نگاه داشته میشود، تشکیل شده است. این نوع، میدان دید بیشتری از درون چشم، فراهم میکند. هم چنین دید بهتری از قسمت قدامی چشم (فوندوس)، حتی اگر لنز چشم توسط بیماری کاتاراکت کدر شده باشد، ارایه میکند. نوع غیرمستقیم خود دارای دو زیر مجموعه monocularو binocularاست.
در نوع غیرمستقیم، بیمار میتواند در حالتهای خوابیده یا نیمه نشسته قرار بگیرد. در این نوع نور بسیار روشن به چشم تابانده میشود که البته میتواند ناراحت کننده باشد اما دردناک نیست. این نوع نیاز به تبحر و زمان بیشتری دارد و پزشک میتواند رتین داخلی را ببیند.
ستگاه Slit- lampدر جلوی چشم بیمار قرار میگیرد. به علاوه لنزهای آن در نزدیکی چشم جای میگیرند و این امکان را به پزشک میدهد که قسمت فوندوس را هم معاینه کند. این مدل، مزایای دید سه بعدی، همراه با بزرگنمایی افتالموسکوپی مستقیم را دارد. میدان دیدی را که این مدل تامین میکند پهنتر از افتالموسکوپی مستقیم است اما به اندازه افتالموسکوپی غیرمستقیم نیست.
انواع افتالموسکوپی غیرمستقیم و Slit-lamp، پس از چکاندن قطره در چشم و باز شدن قرنیه، استفاده میشود اما نوع مستقیم میتواند در چشمهای با قرنیه دیلاته یا غیردیلاته استفاده شود. این قطرهها میتواند برای ساعتها، اختلال دید ایجاد کند که رعایت احتیاطات لازم را میطلبد. قبل از استفاده از آن ها نیز باید از بیمار در مورد آلرژی به این داروها، استفاده از هر نوعی از دارو یا سابقه داشتن گلوکوم در بیمار یا خانواده وی، سوال کرد.
