در کشور ما، بودجه ی تجهیزات پزشکی و دارو، درصد قابل توجهی از بودجه کل وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی را شامل میشود. سازمان جهانی بهداشت تخمین زده است که تقریبا هفتاد درصد کل بودجه ی بخش بهداشت و درمان در کشورهای در حال توسعه، صرف هزینههای بیمارستانی، تجهیزات و دارو میشود. این درحالی است که تنها ۱۰% از مردم، از خدمات بیمارستانی استفاده میکنند؛ با این وجود برای مثال, ۶۰ تا ۷۰ درصد تختهای بیمارستانی در این کشورها بهعلت عدم سیاست درست از نظر استاندارد رد شده است. توزیع جغرافیایی تختها نیز بهعلت فقدان ضوابط روشن در شبکه بهداشتی و درمانی این کشورها و اعمال نفوذهای فردی و برخوردهای احساسی با مسایل, بسیار نامتناسب و مغایر با نیازهای واقعی منطقه است. شگفت آنکه از این امکانات ناچیز هم استفاده لازم بعمل نمی آید و متجاوز از ۵۰% از ظرفیتهای تختهای بیمارستانی خالی و بلا استفاده, دور از دسترس نیازمندان واقعی و بدون کارآیی و اثربخشی لازم بوده و در واقع, به مرکز اسراف در نیروی انسانی و هرز رفتن منابع مالی تبدیل شده است.
این شرایط در کشور ما نیز برقرار است. بر اساس اطلاعات موجود, در حال حاضر در بسیاری از بیمارستانهای کشور بهرغم وجود منابع اولیه اقتصادی در شرایط مطلوب و سرمایهگذاریهای سنگین, میزان عملکرد (از بعد کمی و کیفی) در سطح نازلی قرار دارد. بهطور کلی, حتی استهلاک سرمایه هم جبران نمی شود. با این حال, برخی از بیمارستانها از نظر امتیازبندی بهعنوان بیمارستاهای استاندارد (درجه ۱) شناخته میشوند در حالیکه ممکن است فاقد شاخص های ارزیابی عملکرد حوزه ی تجهیزات پزشکی و دارو به صورت مطلوب باشند.
مدیریت ضعیف بیمارستانها منجر به اتلاف منابع از جمله سرمایه ، نیروی انسانی، ساختمان و تجهیزات میگردد. چنین اتلافی بدین معناست که ایجاد سطح مشخصی از خدمات میتوانسته با منابع کمتری حاصل گردد. با پیشگیری یا کاهش این اتلاف منابع میتوان منابع در دسترس را در جهت ارایه خدمات بیشتر یا توسعه دسترسی و بهبود کیفیت خدمات بیمارستان به کار گرفت.
مهمترین ابزار برای سنجش میزان پیشرفت در یک سیستم سلامتی ، ارزیابی و مهمترین ابزار برای ارزیابی تدوین شاخصهای مرتبط است.
● معیارهای ارزیابی شاخصها
در متون مربوط به ارزیابی(e. g. ,Bertrand, Magnani, and Rutenberg,۱۹۹۶) معیارهای زیر برای تصمیمگیری در خصوص شاخصها مطرح است
▪ Validity(اعتبار) :
آیا شاخص مورد نظر قادر است آنچه که در نظر است سنجیده شود را ارزیابی نماید؟
▪ Precision(قابلیت تعمیم به اجزا):
آیا شاخص مورد نظر به اندازه کافی واضح و شفاف تعریف شده است تا برتمام جنبههای موضوع دلالت نماید؟ برای مثال اگر شاخص هزینههای دولت انتخاب میشود، آیا این هزینهها بر مخارج ثابت، مخارج سرانه یا جمع کل هزینهها دلالت مینماید؟
▪ Reliability(مورد اعتماد بودن):
آیا دوبار اندازه گیری با شاخص مورد نظر قادر است نتایج یکسانی را در برداشته باشد؟ این مورد خصوصا موقعی که شاخص در بررسیهای نظریsubjective) استفاده میشود یا هنگامیکه خطاهای اندازهگیری زیاد است مشکل بزرگی محسوب میشود.
▪ Timeliness(بهنگام بودن):
آیا شاخص مورد نظر میتواند بهطور منظم و دورهای و بدون تاخیر آماده گردد؟
▪ * Coomparability(قابلیت مقایسه): آیا این شاخص در مقایسه عملکرد واحد مورد نظر با سایر واحدهای مشابه معنا دار است؟
▪ Additivity (قابلیت گسترش):
یا استفاده از شاخص مورد نظر برای گروههای جمعیتی کوچکتر(زیر مجموعه) معنیدار است؟
▪ Interpretability(تفسیر پذیری):
آیا بالا یا پایین بودن شاخص به منزله ارایه خدمت با کیفیت بهتر یا نازلتر است؟ تفسیر بعضی شاخصها دشوار است و بالا یا پایین بودن آن ممکن است نشانه ضعف عملکرد باشد. مثل سهم هزینه تامین دارو از کل هزینههای جاری.
● Cost(هزینه):
آیا هزینه تعیین شاخص قابل تهیه است؟باید توجه داشت که بین هزینه از یک سو و قابلیت اعتماد و اعتبار و نیز به هنگام بودن شاخص از سویی دیگر تناسب اجتنابناپذیری برقرار است.
علاوه بر موارد بالا ، بهتر است تا شاخصها بهصورت نسبت بیان شوند تا اعداد مطلق (درصد یا نسبت بهجای اعداد خام)، این کار مقایسه شاخصها را آسانتر میکند، همچنین باعث میشود تعداد شاخصها برای انعکاس ابعاد مختلف عملکرد تا جایی که ممکن است کمتر شود.
● مهمترین شاخصهایی که برای ارزیابی نظام سلامت مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از:
– شاخصهای عدالت،
– شاخصهای کیفیت،
– شاخصهای کارایی و
– شاخصهای اثر بخشی.
▪ شاخصهای ارزیابی عملکرد دارو و تجهیزات پزشکی در مراکز بهداشتی و درمانی
همانطور که ذکر شد برای ارزیابی، شاخصهای بسیار زیادی وجود دارد که میتوان در ارزیابی عملکرد از آنها استفاده کرد اما شاخصهای محدودی قادر است که ارزیابی عملکرد یک حوزه را مشخص میسازد.
روشهای معدودی وجود دارد که میتوان به کمک آنها تعدادی شاخص را از میان فهرست مبسوط شاخصهای عملکردی انتخاب کرد. یکی از بهترین راهها که بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد برگزاری نشست کارشناسی است که در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی از این روش میتوان استفاده کرد.
