انکوباتور:
از حدود یک قرن پیش تاکنون پزشکان و کارشناسان به مواردی چون تغذیه مناسب، حفظ درجه حرارت طبیعی بدن و اجتناب از تماس با عفونت و کمک در زمان تولد و توجه به برقراری تنفس اهمیت ویژه داده و در رأس این اقدامات دریافتند، که گرم نگهداشتن نوزاد و حفظ و نگهداری درجه حرارت بدن از مهمترین اقداماتی است، که از مرگ و میر و ناتوانی نوزادان به شدت میکاهد.
انکوباتورهای نوزاد و انکوباتورهای پرتابل محیطی گرم برای کمک به نوزاد در حفظ دمای بدن فراهم میکنند، در ضمن قادر به مرطوبسازی و افزودن اکسیژن به هوای داخل هستند.
انکوباتور در شیرخوارگاهها- آمبولانسها- انتقالات اورژانسی و هواپیمای انتقال اضطراری NICU و اتاقهای زایمان به کار میرود، در ردهبندی تجهیزات High risk قرار دارد و نیاز به مراقبت و نگهداری ویژهای دارد.
معمولاً پارامترهایی نظیر دسترسی آسان به نوزاد- کوتاه بودن زمان گرم شدن دستگاه- پایا بودن دمای دستگاه- عدم وجود اختلاف دما در نقاط مختلف انکوباتور- مجهز بودن به سیستم فتوتراپی- مجهز بودن به انواع سنسورهای اکسیژن- حرارت- قابلیت شیب تشک- ترشح و ورود آب- نوع نمایشگر و تعداد آلارمها و حد آستانه تحریک آنها، نوع ترموستات، قدرت هیتر- کنترلر ورودی اکسیژن سیستم چرخشها و ایزوله بودن در برابر صدا- سایز و وزن و انطباق با استانداردها از جمله پارامترهای مورد نظر یک کارشناس تجهیزات پزشکی و نیز یک کاربر دستگاه انکوباتور در انتخاب دستگاه است.
انكوباتور به چه معني است؟
گرما را حفظ كردن/ روي تخم خوابيدن=Incubate
دستگاهي كه گرما را حفظ ميكند/ نگه ميدارد= Incubator
اين دستگاه براي چه به كار ميرود؟
يك انكوباتور نوزاد عمدتاً براي ثابت نگه داشتن دماي ۳۷درجه سانتيگراد درون بدن نوزاد به كار ميرود. همچنين اكثر انكوباتورها هوا را مرطوب و ميتوانند مقداري اكسيژن به آن اضافه كنند.
فيزيولوژي
دماي دروني بدن انسان بايد در ۳۷درجه سانتيگراد نگه داشته شود. هنگامي كه اين دما بسیار زياد يا بسیار كم ميشود، ممكن است اعضاي بدن آسيب ديده و بيمار شود يا حتي مرگ اتفاق بيفتد. نوزادان نارس (نوزاداني كه زودتر از موعد مقرر به دنيا ميآيند)، سيستم عصبي تكاملنيافته داشته و همچنين به علت كمبود انرژي قادر به تنظيم دماي دروني بدنشان نخواهند بود. بنابراين نياز است تا از دماي بدنشان به وسيله انكوباتور محافظت شود.
ما فقط ميتوانيم به نوزادان كوچك، مقدار كمي غذا براي رشدشان برسانيم. هدف اين است كه آنها همه انرژيشان را به جاي نگه داشتن دماي بدنشان، صرف رشدشان كنند. بنابراين بعضي مواقع با استفاده از انكوباتور به رشد نوزادان كمك ميشود.
کاربرد دستگاه
یک انکوباتور نوزاد عمدتا برای ثابت نگه داشتن دمای 37 درجه سانتی گراد درون بدن نوزاد به کار می رود. همچنین اکثر انکوباتورها هوا را مرطوب و می توانند مقداری اکسیژن به آن اضافه کنند.
نوزادان نارس، سیستم عصبی تکامل نیافته داشته و همچنین به علت کمبود انرژی قادر به تنظیم دمای درونی بدنشان نخواهند بود؛ بنابراین نیاز است تا از دمای بدنشان به وسیله انکوباتور محافظت شود.
هدف این است که آنها همه انرژی شان را به جای نگه داشتن دمای بدنشان، صرف رشدشان کنند. بنابراین بعضی مواقع با استفاده از انکوباتور به رشد نوزادان کمک می شود.
.
انكوباتور چگونه كار ميكند؟
انكوباتور( رحم مصنوعي )
براي مراقبت از نوزادان نارس لازمست كه آنها را در محيطي با دماي مناسب و كنترل شده نگهداري كنند زيرا خود آنها قادر به تنظيم دماي بدنشان نيستند. تحت شرايط نگهداري درانكوباتوربا اينكه نياز نوزادان به اكسيژن به حداقل مي رسد اما تامين اكسيژن مورد نياز از اين جهت كه شش هاي آنها خود قادر به تامين اكسيژن كافي نمي باشد بسيار مهم است. انكوباتور يك محفظه بسته با جداره هاي شفاف است كه در آن هوا با دماي كنترل شده از درون اتاقكي كه نوزاد در آن قرار دارد،عبور داده مي شود تا هم شرايط طبيعي رحم مادر را براي وي فراهم سازد و هم پزشك و پرستار بتواند براحتي به وي دسترسي داشته باشند. تا چند سال پيش فقط نوزاداني كه زودتر از موعد بدنيا مي آمدند در انكوباتور نگهداري مي شدند اما امروزه پزشكاان معتقدند كه تمامي نوزادان بهتر است 2 تا 3 روز در انكوباتور قرار بگيرند تا در معرض هواي آزاد قرار نگرفته ، كنترل شوند و در عين حال مراقبتهاي پزشكي براحتي بر روي آنان صورت گيرد.
پارامترهاي قابل كنترل در انكوباتور حرارت، رطوبت و اكسيژن است. سيستم گردش هوا (سيركولاسيون) همراه با تنظيم مناسب اين 3 پارامتر در داخل محفظه محيطي ايده آل براي نگهداري نوزاد فراهم مي كند كه در آن، گردش مداوم يك فن،هوا را مكيده، پس از تصفيه توسط فيلتر به داخل مي كشد . هواي مكيده شده پس از مخلوط شدن با هواي داخلي در اثر برخورد با المنت حرارتي گرم مي شود(ميزان گرمادهي المنت توسط پرستار قابل تنظيم است) و در صورت نياز به رطوبت با فعال كردن قسمت مربوط به رطوبت محفظه و تنظيم آن به ميزان دلخواه، رطوبت مناسب هواي داخل محفظه تامين مي شود. همچنين به دليل مثبت بودن فشار داخل محفظه، از ورود ذرات خارجي به داخل جلوگيري مي شود. حرارت ايجاد شده سپس توسط هدايت بافتي و انتقال توسط خون در بدن نوزاد جذب مي شود. در اصل، هم دماي پوست و هم دماي مركز بدن بايستي توسط انكوباتور ثابت نگه داشته شود، تنها تغييرات اندك مجاز است. در هنگام تولد، درجه حرارت بدن نوزاد به شكل بارزي افت مي يابد كه علت آن همان مكانيزم هاي گفته شده در قبل است. در واقع از دست دادن حرارت به دليل تشعشع، هدايت، كنوكسيون و تبخير(از طريق شش هاي نوزاد و نيز سطح پوست)صورت مي گيرد. انكوباتورها بهتر از گرم كننده هاي تابشي (radient warmers) عمل مي كنند.
اگرچه نوزاد داخل انكوباتور در مقايسه با اين گرم كننده ها كمتر توسط پرستار و پرسنل بيمارستان در دسترس است. در عين حالي كه نوزادان كامل(tem neonates) بطور طبيعي، تا حد زيادي قادر به تنظيم دماي بدن هستند در نوزادان نارس (premature) كه داراي پويت نازكتري هستند( كه اجازه مي دهند رگهاي خوني سطحي به سرعت حرارت را به محيط انتقال دهند)، نسبت بزرگ مساحت پوست به حجم، منجر به فقدان حرارت زياد از طريق تابش و كنوكسيون مي شود و تقريبا هيچ چربي زير پوستي كه بتواند به عنوان عايق گرمايي براي بدن عمل كند وجود ندارد. پايين آمدن دماي بدن نوزاد به مدت طولاني عوارضي چون كمبود اكسيژن، هيپوگلسميا، اسيدورزمتابوليك و تخليه سريع ذخاير گليكوژني را بدنبال خواهد داشت. بنابراين نگهداري بدن در شرايط مطلوب ت.سط كمك حرارتي بسيار ضروري است.
نوزاد بر روي يك تشك كه از ابر ساخته شده و روي آن مشمع ضد حساسيت پوشانيده اند، قرار مي گيرد. سيني نوزاد از جنس پلكسي گلاس بوده و يك سيني كشويي نيز جهت بيرون آوردن سيني نوزاد طراحي شده است. قبل از گذاشتن نوزاد در دستگاه لازمست بررسي شود كه آيا همه قطعات در جاي خود قرار دارند يا نه. اغلب انكوباتورهاي امروزي قابليت تغيير ارتفاع متناسب با قد پرستار را دارند. همچنين نوزاد را مي توان تا زاويه مشخصي (بعنوان مثال تا زاويه 12 درجه در يك نمونه) بصورت مايل قرار داد تا در حالتهاي مختلف براي شيردادن يا مقاصد درماني قرار گيرد.
بدليل اينكه هواي اتاقي كه نوزاد در آن قرار مي گيرد اغلب پايينتر از دماي درون انكوباتور است، فقدان حرارت از طريق تابش و از طريق ديواره هاي انكوباتور تقريبا نصف فقدان حرارت كل است. در اين حال مي توان از انكوباتورهاي باديواره دو جداره داراي فاصله هوايي استفاده كرد تا از فقدان حرارت اضافي جلوگيري شود. اگرچه در مقايسه فقدان حرارت بين انكوباتورهاي دو جداره و نوع تك جداره سرو كنترل به اين نتيجه رسيده اند كه انكوباتورهاي دو جداره فقدان حرارت تشعشعي را كاهش مي دهند اما از آنجا كه در مقابل، باعث افزايش فقدان حرارت از طريق كنوكسيون مي شوند، فقدان حرارت كل در انكوباتورهاي تك جداره با مكانيزم سروكنترل و انكوباتورهاي دو جداره تقريبا يكي است.
تشكي كه نوزاد در آن خوابانده ميشود به طور كامل با يك سايبان پلاستيكي شفاف از اطراف پوشانده ميشود. دماي درون انكوباتور به وسيله يك المنت گرمايي (هيتر) در زير تشك افزايش پيدا ميكند. در نزديك هيتر، موتوري بريا كنترل فن تعبيه شده تا هواي تازه را از فيلتر (صافي) گرفته و آن را براي گرم نمودن هوا به قبل از هيتر هدايت نمايد. هوا از طريق شكافهاي موجود، در داخل فضاي بالاي تشك داخل انكوباتور جريان پيدا ميكند و به چرخش درميآيد. دماي هواي موجود به وسيله سنسورهاي دمايي داخل دستگاه مانيتور شده و با فرمان كنترلي كه به هيتر ميرسد، تنظيم ميشود. انكوباتور همچنين دماي پوست نوزاد را نيز با يك پروب دمايي پوستي كه بر روي پوست نوزاد قرار ميگيرد، مانيتور ميكند. اپراتور همچنين ميتواند انكوباتور را براي كنترل هوا يا كنترل دماي پوست نوزاد (حالت سروكنترل) تنظيم كند (servo control mode). اكسيژن اضافي توسط يك اتصال اينلت اكسيژن (Inlet Connection) به داخل فرستاده و در آنجا با هواي تازه خارج شده از فيلتر (صافي) تركيب ميشود. رطوبت با استفاده از يك حمام آب (رطوبتسازي پسيو) و يا با چكاندن آب بر روي يك المنت گرمايي (رطوبتسازي اكتيو) قابل افزايش است. از نوزاد توسط دربهاي ارتباطي مخصوص پرستاري ميشود.
پارامترهای قابل کنترل در انکوباتور نوزاد
اين پارامترها عبارتند ازحرارت، رطوبت، اكسيژن
– حرارت:در انكوباتورها حرارت هم با پوست بدن نوزاد كنترل مي شود و هم با خواسته پزشك ” با تنظيم درجه حرارت داخل محفظه” بدين منظور دو سنسوربكار مي رود. يك سنسور داخل محفظه و يك سنسور كه روي پوست نوزاد قرار مي گيرد. سنسور بدن نوزاد اختیاری است ولی سنسور محفظه همیشه فعال است.
هنگام روشن نمودن دستگاه، قسمت كنترل حرارت هوای محفظه بصورت پیش فرض فعال خواهد بود.كنترل توسط ميكرو كنترلر با گرفتن فيدبك مناسب و مقايسه با تنظيم انجام شده توسط پزشك يا پرستار صورت مي گيرد. در انكوباتورهوا با دماي كنترل شده از درون اتاقكي كه نوزاد در آن قرار دارد، عبور داده مي شود. دما بوسيله واحدهاي مدرن كه بصورت تناسبي كنترل مي شوند تنظيم مي گردد.
براي اندازه گيري و تنظيم دما از مدار پل استفاده شده است. خروجي پل v1كه متناسب با اختلاف دماي بين ترميستورو مقاومت تنظيم است تقويت شده و به مقايسه كننده وارد مي شود. در حاليكه v1بزرگتراز v2(موج دندان اره اي) باشد ولتاژv3توليد مي شود. اين ولتاژمولد پالس را كنترل مي كند وبر اساس آن كليد سيليكوني عمل كرده ودر حالت يك بودن v3خط تغذيه به گرمكن منتقل شده و دما افزايش مي يابد.
در انكوباتورهاي امروزي به دليل آنكه بايستي حرارت بدن نوزاد را نيز دقيقا تحت كنترل داشته باشيم از سنسور دوم روي پوست نوزاد استفاده مي كنيم و بجاي كنترل مستقيم درجه حرارت محفظه، درجه حرارت پوست نوزاد را كنترل مي كنيم. در واقع زمانيكه نوزاد تب دارد، بايستي خنك شود و هنگاميكه دچار ضعف است و بدن وي افت دماي شديدي پيدا مي كند، بايستي گرم شود. در اين حالت ترميستوررا روي كبد نوزاد قرار مي دهند. توجه داشته باشيد كه ركتوم محل مناسبي براي حس كننده دماي بدن نوزاد نيست. با انتخاب يك كليد مي توان به دلخواه يكي از دو قسمت كنترل حرارت هواي محفظه و يا كنترل حرارت بدن نوزاد را فعال نمود.(در صورت مجهز بودن دستگاه به سيسنم سروكنترل). سنسور بدن نوزاد اختياري است ولي سنسور محفظه هميشه فعال است. هنگام روشن نمودن دستگاه، قسمت كنترل حرارت هواي محفظه بصورت پيش فرض فعال خواهد بود.
– رطوبت:رطوبت دستگاه از 30 تا 90 درصد رطوبت نسبي قابل تنظيم است و در مدت زمان رسيدن به حالت پاياي دما، مانگين رطوبت نسبي دستگاه برابر با 10% رطوبتي است كه تنظيم شده است ولي ميزان رطوبت داخل محفظه نمايش داده نمي شود. قبل از فعال نمودن كليد مربوط به كنترل رطوبت ذاخل محفظه بايستي بطري آب تعبيه شده در پشت دستگاه را از آب مقطر به اندازه لازم پر نماييم. توصيه مي شود جهت جلوگيري از رسوب مواد معدني در لوله هاي دستگاه حتما از آب مقطر استفاده نماييم. معمولا براي كنترل رطوبت نياز به مدار فيدبك نداريم و به شكل مدار باز اين كار انجام مي گيرد. زيرا به اعتقاد بيشتر پزشكان، رطوبت مي تواند تا 5 درصدتلورانس داشته باشد. به همين دليل در بيشتر مدلهاي انكوباتور به دليل گراني سنسور رطوبت، اين بخش را حذف كرده و كنترل رطوبت را بصورت مدار باز انجام مي دهند. در مدلهاي قديمي تر، براي توليد رطوبت، آب به روي المنت توليد كننده حرارت ريخته مي شد. اما گاهي لازمست گرماي كمتري توليد شود. در اين مواقع چون المنت حرارتي خنك مي شود، در اين مكانيزم ديگر امكان ايجاد رطوبت هم نيست. براي مستقل كردن سيستم توليد رطوبت از حرارت، در مدلهاي جديدتر از ديگ بخار استفاده شده است كه خود بوسيله ميكرو كنترلر كنترل مي شود و بر حسب تنظيمات روي دستگاه رطوبت داخل محفظه كنترل مي شود.
– اكسیژن: در صورت نياز به افزايش اكسيژن داخل محفظه، ميتوان از منبع اكسيژن خارجي استفاده كرد. منبع اكسيژن خارجي را به ترمينال ورودي اكسيژن (O2Inlet) وصل مي كنند و ميزان اكسيژن ورودي توسط پزشك تنظيم مي شود. فن انكوباتور هنگام سيركولاسيون هواي تازه را از بيرون به داخل مي كشد ولي اگر بخواهيم اكسيژن با تراكم بالاي 21% داشته باشيم حتما از آنالايزر اكسيژن ( مانومتر) استفاده مي كنيم. زمانيكه فيلتر دستگاه بيش از حد كثيف شده باشد و پرستار متوجه اين مطلب نباشد تهويه هواي داخل دستگاه اختلال مي شود. نكته ديگر در اين زمينه آن است كه دستگاه تراكم اكسيژن را در خود نمي پذيرد. ميزان توليدCO2توسط يك نوزاد cc/kg 7مي باشد يعني نوزاديكه در حدود 4 كيلوگرم وزن دارد،حداكثر 28 سيسي، دي اكسيد كربن توليد مي كند. در استفاده عادي، هوا به مقدار كافي جابجا مي شود تا بعلت بازدم از افزايش ميزان گاز دي اكسيد كربن جلوگيري شود. دستگاه انكباتور چيزي حدود 20 تا 29 ليتر در دقيقه هواي تازه را از طريق فيلتر وارد محفظه انكوباتور مي كند. در صورت استفاده از تجهيزات اكسيژن از تجهيزات جانبي كه توليد جرقه مي كنند در داخل محفظه انكوباتور بايستي خودداري شود.
“
