دیالیز :
فرايند دياليز، امكان جدا شدن ملكولهاي كوچك از مولكولهاي بزرگ يا تعويض محيط را فراهم ميكند. اين تكنيك، يكي از قديميترين روشها براي برداشتن تركيبات داراي وزن ملكولي كم از يك محلول و مبادله آنها با بافر، كه حمام دياليز يا دياليزيت (Dialysate) نيز ناميده ميشود، است. اساس اين روش از خصوصيات غشاهاي نيمه تراوا كه بين محلول پروتئين و بافر دياليز قرار ميگيرد، ناشي ميشود. اين غشاي نيمه تراوا كه معمولا از جنس غشا سلولز داراي حفره است به ملكولهاي كوچكتر، اجازه عبور داده و از نفوذ ماكروملكولها از خلال آن جلوگيري مي كند. ملكولهاي داراي ابعاد بزرگتر از قطر منافذ كيسه دياليز، در داخل كيسه دياليز محبوس شده و ملكولهاي كوچكتر و يونها، از اين منافذ عبور ميكنند و از كيسه خارج ميشوند. اين تكنيك براي خارج كردن يك نمك يا ساير ملكولهاي كوچك مفيد است.
عملكرد دياليز به خاطر تفاوت غلظت تركيبات در دو طرف غشا بوده و هرگاه غلظت تركيبات مورد نظر در دو طرف غشا يكسان شـود، تـعـداد ملكولهاي مـبـادله شونده از دو سمت غشا نيز به تعادل رسيده و فرايند دياليز نيز بـه مـرحـله پايان خود ميرسد. بنابراين در اين مـرحـلـه بـا تـعـويـض بـافـر ديـالـيـز، كاهش بيشتر غلظت تركيب مورد نظر در يك محلول پروتئيني امـكــان پــذيــر مــيشـود. پـس از چـنـديـن مـرتـبـه تعويض محلول بافر، شرايط داخل كيسه دياليز از قبيـل غلظـت، PH و … همـاننـد محلـول بـافـر اطـراف آن خواهد شد. به عنوان مثال، ممكن اســت كــه از ديـالـيـز بـه مـنـظـور خـارج سـاخـتـن سولفات آمونيوم از پروتئين استفاده شود.
تعويض بافر دياليز نسبت به حجم تام بافر، اهـميـت بيشتـري دارد. سـرعـت عمـل ديـاليـز بـا افزايش نسبت سطح غشا به حجم محلول، بيشتر ميشود. از طرف ديگر، افزايش سطح با كاهش بـازيـافـت پـروتـئـيـن هـمـراه اسـت. زيـرا هـمـواره مقـداري از پـروتئيـن جـذب غشـا ديـاليز شده و بـديـن طريق از دست ميرود. بنابراين بايستي ميان سرعت دياليز و بازيافت پروتئين مورد نظر سازگاري وجود داشته باشد.
ميزان انتشار و جابجايي ملكول ها، به دما و ويسكوزيته محلول بستگي دارد. اگر چه با افزايش دما، ميزان انتشار نيز افزايش مييابد اما در اغلب موارد، ثبات پروتئين در دماي 8-4 درجـه سـانتيگـراد اسـت. از ايـن رو، فـراينـد ديـاليـز را در سـردخـانـه انجـام داده و محلولهاي با ويسكوزيته بالا را نيز قبل از انجام فرايند دياليز، رقيق ميكنند.
كيسههاي دياليز داراي روزنههايي با اندازه هاي 50000-1000 دالتون هستند و هر كدام به منظور خاصي توليد و به كار برده ميشوند. كيسههاي دياليز معمولي، به صورت تيوب بوده و معمولا پروتئينهاي بيش از 20000-15000 دالتون را در خود نگه ميدارند. اين كيسهها اغلب به صورت خشك تهيه شده و حاوي ناخالصيهاي زيادي مانند تركيبات گوگرد و فلزات سنگين هستند. بنابراين قبل از استفاده بايد آنها را آماده سازي كرد و با زدودن آلودگيهاي آنها عملا روزنههاي آن ها نيز باز ميشوند.
